Postindustrialny Śląsk – kopalnie i sztolnie do zwiedzania w Katowicach i okolicy

Górny Śląsk przez pokolenia żył rytmem kopalń i hut, a ich dziedzictwo stało się jedną z największych atrakcji regionu. Szyby, maszynownie i podziemne chodniki zamieniono w muzea, galerie i trasy turystyczne, na których zjedziecie pod ziemię, popłyniecie łodzią przez sztolnię i zobaczycie, jak wyglądała praca górnika. Zwiedzanie kopalni na Śląsku to świetny pomysł na wypad ze znajomymi, firmowy wyjazd albo dzień przed wieczorną imprezą.

Zebraliśmy najciekawsze miejsca w Katowicach i najbliższej okolicy – od Muzeum Śląskiego po podziemia Zabrza i Tarnowskich Gór – oraz praktyczne wskazówki, jak zaplanować taki dzień.

Katowice – postindustrialne dziedzictwo w mieście

Muzeum Śląskie

Najlepszy punkt startowy. Muzeum powstało na terenie dawnej kopalni „Katowice”: zachowano ceglane budynki i wieżę wyciągową szybu, a nowe galerie ukryto pod ziemią. Z tarasu na szczycie wieży zobaczycie Strefę Kultury i panoramę miasta, a wystawy pomogą zrozumieć, jak przemysł ukształtował Górny Śląsk.

Nikiszowiec i Giszowiec

Dwa osiedla zbudowane na początku XX wieku dla pracowników koncernu Giesche i zaprojektowane przez Emila i Georga Zillmannów. Nikiszowiec to ceglane bloki z wewnętrznymi podwórkami i kościołem św. Anny, a w dawnej pralni z maglem działa oddział Muzeum Historii Katowic. Giszowiec zbudowano jako miasto-ogród z domami przypominającymi tradycyjne śląskie chałupy.

Galeria Szyb Wilson

W budynkach dawnego szybu Wilson, kilkaset metrów od Nikiszowca, działa galeria sztuki współczesnej. To dobry przykład, jak postindustrialne wnętrza mogą dostać drugie życie. Program wystaw sprawdźcie przed wizytą.

Zabrze – pod ziemię i łodzią przez sztolnię

Zabytkowa Kopalnia Guido

Tu zjedziecie pod ziemię szolą, czyli klatką szybową – tak samo jak górnicy w czynnych kopalniach. Trasy na poziomach 170 i 320 metrów pokazują, jak zmieniały się metody wydobycia węgla, a część drogi pokonacie podwieszaną kolejką. Na poziomie 320 metrów działa podziemny pub. Zwiedzanie odbywa się z przewodnikiem i wymaga rezerwacji.

Sztolnia Królowa Luiza

Obiekt Muzeum Górnictwa Węglowego w Zabrzu łączy dawną kopalnię Królowa Luiza z Główną Kluczową Sztolnią Dziedziczną – historycznym podziemnym kanałem, który odprowadzał wodę z kopalń. Największe wrażenie robi podziemna trasa wodna z rejsem łodzią, a dla rodzin przygotowano też trasę pieszą z przejazdem kolejką górniczą.

Szyb Maciej

Zrewitalizowany szyb dawnej kopalni Concordia to miejsce, gdzie zobaczycie zabytkową maszynę wyciągową i wejdziecie na platformę widokową na wieży szybowej. W budynku działa też restauracja, więc to dobry przystanek na obiad między zwiedzaniem kolejnych obiektów.

Tarnowskie Góry – podziemia z listy UNESCO

Zabytkowa Kopalnia Srebra

Dawna kopalnia rud ołowiu, srebra i cynku jest częścią obiektu wpisanego na Listę światowego dziedzictwa UNESCO. Trasa prowadzi chodnikami na głębokości około 40 metrów, a jej fragment pokonuje się łodziami. Tuż obok działa skansen maszyn parowych, który warto dołączyć do planu.

Sztolnia Czarnego Pstrąga

Kameralna i bardzo nastrojowa trasa: około 600 metrów przepływu łodziami przez sztolnię, która od ponad dwóch stuleci odprowadza wodę z dawnych wyrobisk. Ona również należy do obiektu z listy UNESCO, a samo zwiedzanie trwa mniej więcej godzinę.

Dalej na południe: Kopalnia Ignacy w Rybniku

Jeśli macie więcej czasu, zajrzyjcie do Rybnika. W Zabytkowej Kopalni Ignacy zobaczycie odnowione wieże szybów Głowacki i Kościuszko, parową maszynę wyciągową uruchamianą podczas pokazów oraz wieżę widokową w dawnej wieży ciśnień. Tu zwiedza się przede wszystkim obiekty na powierzchni, ale dawka techniki jest spora.

Szlak Zabytków Techniki i Industriada

Większość opisanych miejsc należy do Szlaku Zabytków Techniki województwa śląskiego, który łączy kilkadziesiąt obiektów związanych z przemysłem regionu. Raz w roku szlak obchodzi swoje święto – Industriadę, podczas której w zabytkach techniki dzieje się wyjątkowo dużo. To dobra okazja, by w jeden weekend zobaczyć kilka miejsc.

Praktyczne wskazówki

• Ciepłe ubranie – pod ziemią jest chłodno przez cały rok (w Kopalni Srebra około 10 stopni), więc zabierzcie bluzę lub kurtkę.
• Wygodne buty – na podziemnych trasach bywa wilgotno i nierówno, płaskie obuwie to podstawa.
• Rezerwacje – grupy powinny rezerwować zwiedzanie z wyprzedzeniem, a w Guido rezerwacja jest obowiązkowa.
• Wiek i zdrowie – na trasach obowiązują ograniczenia wiekowe, a osobom z poważnymi problemami zdrowotnymi odradza się zjazd na duże głębokości; przeczytajcie regulaminy przed wizytą.
• Plan dnia – Guido i Królową Luizę dzieli około kilometra, a Szyb Maciej również leży w Zabrzu, więc łatwo połączyć je w jeden dzień.

Przykładowy plan dnia na postindustrialnym Śląsku

• 9:30 – zjazd do Kopalni Guido w Zabrzu,
• 12:30 – obiad w restauracji przy Szybie Maciej,
• 14:30 – rejs łodzią w Sztolni Królowa Luiza,
• 16:30 – powrót do Katowic i spacer po Strefie Kultury,
• 20:00 – dwie godziny w prywatnym tramwaju, a potem bary na Mariackiej.

Wieczór po zwiedzaniu – impreza w tramwaju

Po dniu spędzonym pod ziemią czas na wieczór w zupełnie innym klimacie. Prywatny tramwaj z profesjonalnym nagłośnieniem i klubowym oświetleniem przez dwie godziny wozi Waszą grupę po Katowicach – trasę ustalamy indywidualnie, a przejazd kończy się zwykle w centrum, niedaleko Mariackiej. To dobre zwieńczenie firmowego wyjazdu albo weekendu ze znajomymi. Zobaczcie ofertę TramParty Katowice oraz imprezy firmowe w tramwaju.

Najczęściej zadawane pytania

Którą kopalnię na Śląsku zwiedzić z grupą znajomych?

Jeśli chcecie zjechać naprawdę głęboko, wybierzcie Kopalnię Guido w Zabrzu. Na spokojniejszą przygodę z rejsem łodzią postawcie na Sztolnię Królowa Luiza albo podziemia w Tarnowskich Górach.

Jak się ubrać na zwiedzanie kopalni?

Ciepło i wygodnie: bluza lub kurtka, długie spodnie i płaskie buty, którym nie zaszkodzi odrobina błota. Pod ziemią przez cały rok panuje chłód, niezależnie od pogody na powierzchni.

Czy imprezowy tramwaj w Katowicach można zamówić dla grupy po wycieczce?

Tak. Termin, godzinę startu i trasę ustalamy indywidualnie, a standardowy przejazd trwa dwie godziny. Ofertę przygotowujemy osobno dla mniejszych grup (do 30 osób) i większych (powyżej 30 osób).